Mikrobioma e zorrëve: si ndikojnë bakteret e barkut te pesha, fryrja dhe uria

Çfarë është mikrobioma, si lidhet me peshën dhe fryrjen, çfarë e dëmton dhe 6 mënyra të thjeshta për ta ushqyer — me ushqime që i ke në kuzhinë.

Nga nutricionisti Pavli Brozi · 5 min lexim

Në zorrët e tua jetojnë rreth 38 trilionë baktere — pothuajse sa numri i qelizave të trupit tënd. Ky ekosistem quhet mikrobiomë dhe nuk merret vetëm me tretjen: ndikon te uria, te inflamacioni, te imuniteti dhe, siç tregojnë gjithnjë e më shumë studime, edhe te pesha.

Shkurt

  • Bakteret e mira ushqehen me fibra dhe prodhojnë substanca që forcojnë zorrën dhe nxisin hormonet e ngopjes.
  • Sa më shumë lloje bimësh ha në javë, aq më e larmishme është mikrobioma.
  • Ushqimet e fermentuara (kos, kefir, lakër turshi) dhe fibrat prebiotike janë baza.

Çfarë bëjnë bakteret e zorrëve

Pjesa më e madhe e baktereve jeton në zorrën e trashë, aty ku arrijnë fibrat që ne nuk i tresim dot. Bakteret i fermentojnë dhe prodhojnë acide yndyrore me zinxhir të shkurtër — butirat, propionat dhe acetat. Këto:

  • ushqejnë qelizat e zorrës dhe forcojnë murin e saj;
  • ndihmojnë në uljen e inflamacionit;
  • nxisin çlirimin e GLP-1 dhe PYY, hormoneve që i thonë trurit “jam ngopur”;
  • ndikojnë te mënyra si trupi përdor sheqerin dhe yndyrën.

Bakteret ndihmojnë edhe në prodhimin e disa vitaminave (si vitamina K dhe disa vitamina B) dhe “stërvitin” sistemin imunitar.

Si lidhet mikrobioma me peshën

Në një eksperiment të botuar në Science, studiuesit morën bakteret e zorrëve nga binjakë ku njëri kishte mbipeshë dhe tjetri jo, dhe i transferuan te minj. Minjtë që morën bakteret e binjakut me mbipeshë shtuan më shumë yndyrë, edhe me të njëjtin ushqim.

Te njerëzit, një studim i botuar në Nature gjeti se ata me mikrobiomë më pak të larmishme kishin më shumë yndyrë trupore, më shumë rezistencë ndaj insulinës dhe më shumë inflamacion. Këto janë lidhje, jo provë se bakteret “shkaktojnë” kilet — por tregojnë qartë se një zorrë e shëndetshme dhe një peshë e shëndetshme shkojnë bashkë.

Çfarë e dëmton mikrobiomën

  • Dieta me pak fibra dhe me shumë ushqime ultra të përpunuara.
  • Antibiotikët e panevojshëm (kur duhen, merri — por jo “për çdo rast”).
  • Alkooli i tepërt.
  • Gjumi i pakët dhe stresi i vazhdueshëm.
  • Ushqimi gjithmonë i njëjtë: e njëjta pjatë çdo ditë ushqen gjithmonë të njëjtat baktere.

6 mënyra për ta ushqyer mikrobiomën

1. 30 bimë të ndryshme në javë

Në projektin American Gut, njerëzit që hanin mbi 30 lloje të ndryshme bimësh në javë kishin mikrobiomë më të larmishme se ata që hanin 10 ose më pak. Numërohen të gjitha: perimet, frutat, bishtajoret, drithërat integrale, arrat, farat, erëzat dhe barishtet. Një sallatë me 5 perime dhe 1 lugë fara = 6 bimë.

2. Ushqime të fermentuara çdo ditë

Në një studim të Universitetit Stanford, njerëzit që shtuan ushqime të fermentuara çdo ditë për 10 javë e rritën larminë e mikrobiomës dhe ulën shenjat e inflamacionit në gjak. Te ne kemi një avantazh: kosi, dhalla, kefiri dhe lakra turshi janë pjesë e kuzhinës sonë. Zgjidh turshitë e fermentuara në shëllirë, jo ato me uthull, sepse këto të fundit nuk kanë baktere të gjalla.

3. Fibra prebiotike

Janë ushqimi i preferuar i baktereve të mira:

  • Inulina: qepë, presh, hudhër, asparagus, cikore, banane jo shumë e pjekur.
  • Niseshteja rezistente: patate dhe oriz të gatuar dhe të ftohur, bishtajore, tërshërë.
  • Beta-glukanet: tërshëra dhe elbi.

4. Ngjyrat në pjatë (polifenolet)

Frutat e kuqe dhe blu, vaji i ullirit, ullinjtë, kakaoja e hidhur, çaji jeshil dhe erëzat ushqejnë bakteret e mira dhe kanë efekt antiinflamator.

5. Ritmi dhe gjumi

Edhe bakteret kanë “orar”. Vaktet e rregullta dhe gjumi i mjaftueshëm e mbajnë mikrobiomën më të qëndrueshme.

6. Rrite ngadalë

Nëse deri tani ke ngrënë pak fibra, mos i shto të gjitha brenda një dite: bakteret kanë nevojë për 2–3 javë për t’u përshtatur. Pak fryrje në fillim është normale; fryrja e fortë do të thotë që po shkon shumë shpejt. Lexo Barku i fryrë: 10 shkaqe.

Po probiotikët në kapsula?

Probiotikët mund të ndihmojnë në raste të caktuara — për shembull, pas antibiotikëve ose te disa forma të sindromës së zorrës së irrituar — por efekti varet nga lloji specifik i bakterit. Për shumicën e njerëzve, baza mbetet ushqimi: fibra, bimë të ndryshme dhe ushqime të fermentuara.

G1 nga SoHealthy

Nga SoHealthy

Ushqim për bakteret e mira, çdo mëngjes

G1 nga SoHealthy sjell inulinë dhe glukomanan — fibra prebiotike që ushqejnë bakteret e mira dhe nxisin GLP-1 natyral — plus baobab dhe fara feneli për tretje pa fryrje. Për bark të irrituar dhe tretje të ngadaltë, provo edhe Aloe Shot me aloe vera, xhinxher dhe uthull molle.

Shiko G1 →

App-i SoHealthy

Plani i dietës, në xhepin tënd

Me çdo paketë SoHealthy merr falas në app planin e dietës 7-ditor me 21 receta dhe listë blerjesh, bashkë me udhëzimet për çdo produkt. Me paketat 14 dhe 28-ditore merr edhe plan diete personal dhe SoHealthy Premium.

Shkarko për iPhoneShkarko për AndroidBëj testin 2-minutësh

Pyetje të shpeshta

Sa kohë duhet për ta ndryshuar mikrobiomën?

Bakteret fillojnë të ndryshojnë brenda pak ditësh pas ndryshimit të ushqimit, por një ndryshim i qëndrueshëm kërkon javë deri në muaj me fibra, bimë të ndryshme dhe ushqime të fermentuara.

A është kosi probiotik?

Kosi me kultura të gjalla përmban baktere të dobishme. Kontrollo etiketën për “kultura të gjalla” dhe zgjidh kos pa sheqer të shtuar; kefiri zakonisht ka më shumë lloje bakteresh.

Si e ndihmon G1 mikrobiomën?

G1 përmban inulinë, një fibër prebiotike që ushqen bakteret e mira të zorrës së trashë. Kur e fermentojnë, ato prodhojnë acide yndyrore me zinxhir të shkurtër që nxisin GLP-1 natyral dhe ndihmojnë ngopjen.

Burime shkencore

  1. Sender R, Fuchs S, Milo R. Revised estimates for the number of human and bacteria cells in the body. PLoS Biol. 2016;14:e1002533.
  2. Ridaura VK et al. Gut microbiota from twins discordant for obesity modulate metabolism in mice. Science. 2013;341:1241214.
  3. Le Chatelier E et al. Richness of human gut microbiome correlates with metabolic markers. Nature. 2013;500:541–546.
  4. McDonald D et al. American Gut: an open platform for citizen science microbiome research. mSystems. 2018;3:e00031-18.
  5. Wastyk HC et al. Gut-microbiota-targeted diets modulate human immune status. Cell. 2021;184:4137–4153.

Pavli Brozi

Nutricionist dhe formulues i produkteve SoHealthy. Ndan ushqyerje të bazuar në shkencë me mbi 100 mijë ndjekës në Instagram (@nutritionbypavli) dhe në televizion.

Ky artikull është informues dhe nuk zëvendëson këshillën e mjekut.